Beethoven & Mozart

Ontdek meer over twee composities die verband houden met het overlijden van twee van de bekendste klassieke componisten.

Drei Equale werd gespeeld op de begrafenis van Beethoven. Het werk kondigde de aankomst van de geestelijken aan, waarna de begrafenisdienst kon beginnen. De gezongen dodenmis, een requiem, was onderdeel van deze dienst. Voor Mozart was zijn Requiem het laatste stuk waar hij aan werkte. Op zijn sterfbed componeerde hij een deel, waarna zijn vriend en collega Frans Xaver Süßmayr het voltooide nadat Mozart was overleden.  

Deze twee werken zouden uitgevoerd worden op 24 oktober. De programmatoelichting lag al klaar, maar het programma kon niet door gaan. Daarom zochten wij op Spotify opnames van de twee werken, om thuis bij deze toelichting te luisteren.

download programmatoelichting

Drei Equale

Drei Equale für vier Posaunen componeerde Beethoven in 1812 voor de kapelmeester van de stad Linz, Franz Xaver Glöggl. Glöggl gaf Beethoven opdracht voor dit werk om uitgevoerd te worden tijdens Allerzielen. ‘Equale’ staat voor ‘gelijke stemmen’. De vier partijen van de trombones zijn allemaal even belangrijk in de drie delen van de compositie. Dergelijke Equale-muziek was met name in de 16e en 17e eeuw populair om bij speciale gelegenheden van een kerk- of stadstoren geblazen te worden door trompetten of trombones. In het Duits wordt daarom ook wel gesproken van Turmmusik (‘torenmuziek’). De Drei Equale van Beethoven is één van de laatste bekende werken geschreven met dit doeleinde.  
 
Vijftien jaar nadat dit werk gecomponeerd was, overleed Beethoven. Zijn collega Ignaz von Seyfried - een leerling van Mozart - arrangeerde deel 1 en 3 van de Drei Equale tot een kort koorwerk voor vier mannenstemmen. De woorden ontleende hij aan vers 1 en 3 uit Psalm nr. 51: Miserere mei, Domine en Amplius. Zowel deze gezongen versie als die voor trombone werden tijdens de begrafenisdienst van Beethoven uitgevoerd. 



Dies Irae, opname vanuit de Doelen, uitvoering door Sinfonia Rotterdam en de Laurenscantorij.

Mozarts Requiem

Eind 1971 lag Mozart op sterven. Vanaf zijn sterfbed componeerde hij nog één werk: het requiem. Een opdracht van graaf Franz von Walsegg voor zijn overleden echtgenote. Von Walsegg wilde de compositie anoniem ontvangen van Mozart, zodat hij het als een compositie van zijn eigen hand door kon laten gaan.  
 
Mozart kon het requiem niet afmaken voor zijn overlijden. Het eerste deel, het Introitus: Requiem aeternam, is volledig van Mozarts hand met orkestpartijen en uitgewerkte vocale partijen. Van de volgende delen, het Kyrie Eleison en het Dies Irae, voltooide hij alleen grotendeels de vocale partijen en de basso continuo. De andere delen bleven bij enkele korte schetsen of aanwijzingen welke richting de muziek op moest gaan. Het Sanctus, Benedictus, Agnus Dei en de Communio: Lux Aeterna ontbreken volledig in het handschrift van Mozart.  
 
Voormalig leerling, tevens vriend en collega Frans Xaver Süßmayr voltooide het werk uiteindelijk in de stijl van Mozart. Op verzoek van Mozarts vrouw Constanze waren verschillende componisten benaderd om het werkt te voltooien. Uiteindelijk werd gekozen voor Süßmayr, omdat hij samen met Mozart verschillende partijen van het requiem al doorgenomen had en bediscussieerd. Hij was dus goed op de hoogte van de ideeën die de componist had met betrekking tot bijvoorbeeld de instrumentatie.  
 
Al vanaf het moment dat het requiem uitgegeven werd, was de compositie omgeven door verhalen en kreeg het een mythische status. Mozart zou vergiftigd zijn op zijn sterfbed, hij zou dit requiem voor hemzelf geschreven hebben, de anonieme opdrachtgever wist dat Mozart zal sterven etc. Een deel van deze geruchten werden aangewakkerd door de eerste biograaf van Mozart, Franz Niemetschek. In zijn boek uit 1798 schrijft hij over de anonieme opdracht, verkondigd door een boodschapper die ‘eruit zag als een geest’. Hij legt Mozart ook de woorden in de mond dat hij denkt vergiftigd te zijn. Constanze Mozart droeg zelf ook bij aan de verwarring over de ontstaansgeschiedenis van het werk door het meerdere malen te verkopen aan verschillende uitgevers (van copyright was destijds nog geen sprake), niet te vertellen welke delen van Mozarts hand waren en de verhalen over de anonieme opdrachtgever aan te wakkeren. Inmiddels zijn de verhalen en de werkelijkheid ontrafeld, maar in films zoals Amadeus worden ze tot op de dag van vandaag graag verteld. 

cookies

We gebruiken cookies om uw bezoek aan deze website zo plezierig mogelijk te maken. We onthouden bijvoorbeeld uw persoonlijke instellingen. Ook gebruiken we Google Analytics om inzage te krijgen in de gebruiksvriendelijkheid van de website en deze vervolgens te kunnen verbeteren. meer informatie…

cookie instellingen