Beethovens pianoconcerten

In 2020 is het 250 jaar geleden dat Ludwig van Beethoven (1770 – 1827) op 16 december in Bonn werd geboren. Veel concerten stonden gepland, maar kunnen door de huidige crisis op dit moment geen doorgang vinden. Om toch aandacht te besteden aan het genie van de componist delen we daarom in een aantal berichten achtergrondinformatie over Beethovens pianoconcerten en luistertips voor thuis. 

de vijf pianoconcerten 

Beethoven componeerde zijn vijf pianoconcerten in een relatief korte periode tussen 1793 en 1809. Alle andere muzikale vormen componeerde hij gedurende zijn hele carrière, maar de pianoconcerten alleen in zijn beginjaren in Wenen. Op het vijfde pianoconcert na, trad Beethoven zelf op als solist bij de premières. Zijn toenemende doofheid had grote invloed op zijn carrière als uitvoerend pianist. Wellicht hing hij het genre aan de wilgen toen hij niet meer in staat was de concerten zelf uit te voeren? 

nummer 6 en 7? 

Er zijn trouwens zes pianoconcerten van Beethoven overgeleverd. Als tiener werkte Beethoven al aan het genre en één pianoconcert uit 1784, ook wel bekend als het ‘nulde pianoconcert’, is compleet bewaard gebleven. De kwaliteit van dit pianoconcert is echter ver onder de maat vergeleken met de latere vijf pianoconcerten en het werk is nooit uitgegeven. Beethoven begon tussen 1814 en 1815 ook nog aan een zesde pianoconcert in D, maar dit is bij enkele schetsen van een eerste deel gebleven. 

de invloed van nieuwe piano’s 

Het leven van Beethoven valt samen met de meest interessante periode uit de geschiedenis van de klavierbouw. Opeenvolgende veranderingen aan klavieromvang, kastenbouw, frame, zangbodem, mechaniek, hamers en pedalen resulteerden in een steeds grotere klank van het instrument. Beethoven volgde de nieuwe technieken op de voet en benut in zijn pianocomposities alle mogelijkheden van de destijds beschikbare instrumenten. Soms lijkt hij de absolute uitersten van wat het instrument kon (of zelfs nog niet kon) op te zoeken. De pianocomposities zijn ongetwijfeld door de ontwikkeling van het instrument beïnvloed en andersom moet de pianobouw door de wensen van Beethovens composities vooruitgeduwd zijn. 

pianoconcert 1 & 2 

In zijn vroege jaren in Wenen maakte Beethoven vooral naam als pianist en componist van pianomuziek. Zijn eerste twee pianoconcerten richten zich daarom niet voor niets op het tentoonstellen van de virtuoze kwaliteiten van de solist. 
 
De chronologie van de eerste twee pianoconcerten is een beetje verwarrend. Waarschijnlijk is het tweede pianoconcert eerder gecomponeerd en uitgevoerd dan het eerste, alleen het eerste is eerder uitgegeven dan het tweede. Er zijn schetsen overgeleverd van voor 1793 van het tweede pianoconcert, misschien zelfs nog uit de tijd dat Beethoven nog in Bonn woonde. De eerste complete versie dateert uit 1794 of 1795. Op 29 maart 1795 vond de eerste openbare première plaats in het Bergtheater in Wenen. Dit optreden moet een belangrijk evenement zijn geweest voor Beethoven om zijn reputatie als pianist na zijn verhuizing in 1792 te vestigen. 
 
Een aantal maanden later, op 18 december 1795, volgde de première van het pianoconcert dat nu bekend staat als het eerste. Beethoven begon aan Pianoconcert nr. 1 in datzelfde jaar en zal deze versie in 1800 herzien. 

naar Mozart 

Beide pianoconcerten volgen het klassieke model van Mozart. Mozart schreef in totaal 23 pianoconcerten en zette aan het einde van zijn carrière een standaard, waarin hij een perfecte balans vond tussen de solistische passages, waarin de pianist zijn virtuositeit kon tonen, en orkestrale passages. Daarnaast ontwikkelde hij een standaard format voor een interessante harmonische ontwikkeling van de twee beginthema’s uit het eerste deel in de rest van het concert. Beethoven volgt dit format door in zijn eerste twee pianoconcerten te beginnen met een snel deel in de sonatevorm, gevolgd door een langzamer tweede deel en een rondo als finale te nemen.   

luistertips voor thuis 

Pianoconcert nr. 1 en 2 

Krystian Zimerman, Wiener Philharmoniker, 1993 Deutsche Grammophon GmbH, Berlin 


 
YouTube

Pianoconcert nr. 1 

Leonard Bernstein, Wiener Philharmoniker, 1970 

Pianoconcert nr. 2

Arthur Jussen, Radio Kamer Filharmonie o.l.v. Frans Brüggen, 2012 

cookies

We gebruiken cookies om uw bezoek aan deze website zo plezierig mogelijk te maken. We onthouden bijvoorbeeld uw persoonlijke instellingen. Ook gebruiken we Google Analytics om inzage te krijgen in de gebruiksvriendelijkheid van de website en deze vervolgens te kunnen verbeteren. meer informatie…

cookie instellingen