(c) Marco Borggreve

Achtergrond: Beethovens pianosonates

Beethoven schreef tussen 1795 en 1822 zijn in totaal 32 pianosonates. Het genre maakte in deze periode een ontwikkeling door, mede dankzij de verbetering van het instrument. Beethovens ‘Hammerklavier’ sonate zou bijvoorbeeld mede tot stand gekomen zijn door het arriveren van één van de nieuwste pianoforte-modellen aan zijn adres. Muzikaal liet Beethoven het genre groeien van muziek bestemd voor kleinschalige salons naar repertoire geschikt voor de grotere concertzalen.

Ter ere van de 250ste geboortedag van Ludwig van Beethoven, focust pianist Pierre-Laurent Aimard zich dit jaar op de pianowerken van de componist. Dinsdag 3 maart speelt hij één sonate uit het begin van Beethovens carrière (nummer 7) en twee uit zijn latere periode (nummer 29 'Hammerklavier' en 31). Bekijk hier het concert en bestel tickets.

Een vroege pianosonate

Beethoven verhuisde op 21-jarige leeftijd naar Wenen om compositie te studeren bij Joseph Haydn. Eind negentiende-eeuw was de concurrentie in Wenen voor componisten en musici groot. Zij waren allemaal op zoek naar begunstigers onder de elite om hun werk financieel mogelijk te maken. Veel composities uit deze tijd zijn daarom opgedragen aan leden van de rijke Weense families. De drie sonates uit opus 10, waaronder ook de hier uitgevoerde Sonate nr. 7 in D, droeg Beethoven op aan gravin Anna Margarete von Browne. Zij was samen met haar man, een brigadier in het Russische leger, in 1795 gearriveerd in Wenen en nam hoogstwaarschijnlijk pianolessen bij Beethoven. De Sonate nr. 7 behoort tot de vroege werken van Beethoven, waarin hij veelal componeerde in de Weense klassieke traditie naar voorbeeld van Haydn en Mozart. Tegelijkertijd is al enige vernieuwing hoorbaar. Traditioneel had een sonate bijvoorbeeld drie delen, maar deze sonate heeft vier delen, wat de compositie ook aanzienlijk langer maakte dan voorheen gebruikelijk was. Beethoven liep ook vooruit op de ontwikkeling van de piano. In het eerste deel suggereert hij namelijk noten in dalende en stijgende passages die het bereik van het destijds beschikbare klavier overstijgen. Op de hedendaagse piano is het wel mogelijk deze noten te spelen en in hedendaagse uitgaven worden ze daarom meestal toegevoegd.

 

De latere sonates

Het verhaal gaat dat Beethoven altijd al een moeilijk excentriek persoon was. Hij begreep mensen vaak verkeerd, misverstanden leidden tot ruzies. Hij was niet te vertrouwen, ongeduldig en nam het niet nauw met hygiëne. Door deze eigenschappen werd Beethoven in zijn eigen tijd al een soort mythisch persoon, volledig toegewijd aan zijn kunst. Op latere leeftijd werd zijn gezondheid er niet beter op. Hij werd geplaagd door allerlei ziektes en hoorde steeds minder. Naar mate zijn persoonlijke leed toenam en Beethoven meer in een isolement terecht kwam, begon hij een steeds individuelere muziekstijl te ontwikkelen. Hij combineerde zijn kennis van de traditionele stijlen met artistiek onderzoek en persoonlijke expressie. De sonates nr. 31 en nr. 29 komen uit deze latere artistieke periode. Waar de ‘Hammerklavier’ helemaal afwijkt van de sonatevorm en extreem is in zijn soort, keert Beethoven voor zijn Sonate nr. 31 juist weer even terug naar een traditionelere vorm. De compositie heeft bijvoorbeeld weer drie delen, waarvan het eerste in de sonatevorm. Typerend aan de 31ste sonate is het gebruik van een hexachord (een akkoord van zes opeenvolgende tonen uit een toonladder) en de tegengestelde dalende en stijgende bewegingen in de verschillende muzikale lijnen.

 Ludwig van Beethoven door Karl Joseph Stieler

‘Hammerklavier’

Op 27 december 1817 stuurde John Broadwood uit Londen een fortepiano naar Beethoven, het grootste en sterkste instrument dat tot dan toe gemaakt was. Het zorgde voor een cruciale versnelling in het afmaken van zijn grootste pianowerk: de Sonate nr. 29 in Bes ‘Hammerklavier’, op. 106. De bijnaam ‘Hammerklavier’ (Duits voor fortepiano) komt van Beethovens ondertitel ‘Grosse Sonate für das Hammerklavier’. De componist wilde met deze titel benadrukken dat de sonate niet bedoeld was voor het meer gangbare klavecimbel. Beethoven was bij het componeren van dit werk inmiddels helemaal doof en was veel ziek. Het aantal werken dat hij componeerde leed hieronder. Maar de komst van de nieuwe fortepiano leek hem weer nieuw leven in te blazen. De ‘Hammerklavier’ sonate is in meerdere opzichten revolutionair, een voorbode voor de vernieuwing in zijn latere werken. Hij verlaat de traditionele sonatevorm, leunt muzikaal gezien op één idee (namelijk dalende tertsen) en geeft de fugavorm nieuwe betekenis. De ‘Hammerklavier’ wordt als een van de moeilijkste pianosonates gezien. Pas 15 jaar na de publicatie durfde Franz Liszt het aan om het in de concertzaal uit te voeren. De meeste solowerken tot dan toe duurden tussen de 15 à 20 minuten, deze sonate duurt (afhankelijk van de uitvoering) tussen de 40 à 50 minuten. Kortom, het resultaat eist veel van de uitvoerder.

cookies

We gebruiken cookies om uw bezoek aan deze website zo plezierig mogelijk te maken. We onthouden bijvoorbeeld uw persoonlijke instellingen. Ook gebruiken we Google Analytics om inzage te krijgen in de gebruiksvriendelijkheid van de website en deze vervolgens te kunnen verbeteren. meer informatie…

cookie instellingen