Op bezoek bij dirigent Kaspars Putnins en het Lets Radiokoor

Di 07 februari 2017

In maart komt het Lets Radiokoor met twee bijzondere programma's naar Rotterdam. Muziekjournalist Guido van Oorschot stak voor de Doelen in Riga alvast zijn licht op bij dirigent Kaspars Putnins. Het geheim van de Letse kelen? 'Ik zeg altijd: je hebt het zaad en je hebt het weer.'

De schoonheid van Letland is ver weg als je van Riga Airport naar de hoofdstad rijdt. Loodsen, kantoren, braakliggend terrein: het is het gebruikelijke rommellandschap dat vliegvelden wereldwijd omgeeft. Na de brug over de Daugava, de rivier die een paar kilometer verderop uitstroomt in de Baltische Zee, sta je meteen in hartje Riga. Kijk, daar is het zaaltje waar Richard Wagner ooit werkte als Kapellmeister. En dat moet het operagebouw zijn waar de kleuter Mariss Jansons rode oortjes kreeg. De man die later chef werd van het Koninklijk Concertgebouworkest, hoorde hier hoe zijn vader dirigeerde en zijn moeder van Carmen zong.

Zingen is groot in Letland, nog altijd. Al zou je dat niet meteen zeggen als je over de drempel stapt bij een repetitie van het Lets Radiokoor. Béng, dirigent Kaspars Putnins slaat een C-akkoord uit de piano. Noe-noe-noe-noe neuriën 25 kelen. Fláts, een halve toon hoger, ma-ma-ma-ma. Inzingen: alsof je aankijkt tegen de achterkant van een schilderij. Maar klinkt eenmaal 'Laetatus sum', uit de Mariavespers van Monteverdi, dan begrijp je waarom kenners het Lets Radiokoor rekenen tot de wereldtop. Ze zingen technisch perfect. De sound is naar wens warm of helder. En de componist die erom vraagt, laat ze net zo makkelijk grommen, keelschrapen en fluiten.
'Graag zelfs', zegt Kaspars Putnins (50). Hij dirigeert het koor sinds 1992, in toerbeurt met de artistiek leider Sigvards Klava. Op 1 maart en 7 maart komen Putnins en het Lets Radiokoor in Rotterdam hun veelzijdigheid bewijzen. In de Doelen zingen ze spirituele muziek van Arvo Pärt en James MacMillan. Een kleine week later toveren ze de Laurenskerk om tot een klanklaboratorium. In kleine bezetting zingen de Letten Stockhausens moderne klassieker Stimmung. Ook klinkt nieuw werk van Matiss Cudars, een jonge Let die in Nederland heeft gestudeerd.

Uitlaatklep
'Letland is al heel lang een zangersparadijs', zegt Kaspars Putnins. De boomlange dirigent – zwart colbert, zwart T-shirt – vertelt met sonore spreekstem over Tacitus, de Romeinse geschiedschrijver die al in de eerste eeuw na Christus gewag maakte van de Aistii, een zingend volkje in een Germaanse uithoek. Na de Reformatie, anderhalf millennium later, bereikte lutherse gemeentezang de Baltische kust. In de 19de eeuw grepen zangverenigingen en koorscholen om zich heen. En in de Sovjettijd, vanaf 1940, werd volkszang een uitlaatklep voor verzet.
Putnins: 'Nu het land weer zelfstandig is, houdt de vocale traditie stand. Alleen al Riga telt meer dan honderd koren. Letland organiseert elke vijf jaar een nationaal korenfestival. De laatste editie trok 12 duizend zangers en 30 duizend man publiek.' Toch is het niet alleen maar halleluja. In 2008 scheerde het Lets Radiokoor langs de rand van de afgrond. De Letse omroep moest bezuinigen, het ministerie van Cultuur sprong in de bres. Sindsdien is het Lets Radiokoor strikt genomen geen radiokoor meer. 'Maar ja,' zegt Putnins, 'zo'n merknaam gooi je niet weg. Tegenwoordig vormen we één organisatie met Sinfonietta Riga, het kamerorkest dat in maart meekomt naar Rotterdam.'

Helder en precies
Rond de Baltische koorklank hangt een mythische glans. Niet voor niets toont menig cd-boekje uit die contreien een zeegezicht met majestueuze luchten. De suggestie: Baltische koren verklanken de weidsheid en zuiverheid van Baltische kusten. De Letse componist Eriks Esenvalds verklaarde het klankprofiel eens zo: 'We liggen op een kruispunt. Uit Rusland kwam de basso profondo, de superlage bas. Uit Scandinavië waaide de lichte vrouwenstem over, die in de hoogte extreem zacht kan zingen. Vul die ruimte op en je krijgt een wijde, open koorklank.'
Kaspars Putnins waagt het te betwijfelen. 'Als ik naar opnames luister uit de jaren 1950 hoor ik juist een lelijk, vet koorgeluid. Kennelijk is ons idee van wat een mooie klank is sindsdien veranderd. Dat komt door een paar dirigenten die daar vanaf 1960 hard aan hebben gewerkt. In Letland introduceerden Teodors Kalnins en Imants Kokars het heldere, precieze koorgeluid. In Estland heeft Tõnu Kaljuste wonderen verricht. Ik zeg altijd: je hebt het zaad en je hebt het weer. Het zaad, dat is onze vocale traditie. Het weer, dat zijn de passerende dirigenten, componisten en trends. Samen vormen ze de veelgeroemde koorklank.'

Lees het gehele artikel in het Doelen Magazine. Klik hier voor de online versie. Door Guido van Oorschot I foto door Sanne Donders.

Kaspars Putnins en het Lets Radiokoor live horen? Klik op onderstaande links voor meer informatie over hun concerten en het bestellen van kaarten.

Lets Radiokoor en Sinfonietta Riga o.l.v. Kaspars Putnins
Woensdag 1 maart 2017, 20.15 uur Grote Zaal 


Lets Radio Kamerkoor o.l.v. Kaspars Putnins
Dinsdag 7 maart 2017, 20.30 uur Laurenskerk

Nieuws

Winkelmandje

U heeft geen concerten in uw winkelmandje.

Er is iets misgegaan met het laden van dit evenement. Probeer het later nogmaals.