Schönberg componeert een groot orkestwerk

Zeg Schönberg en menig muziekliefhebber denkt atonale muziek. Als bedenker van de twaalftoonsmuziek, waarin een reeks van twaalf tonen de compositie bepaalt, is Schönberg de geschiedenis in gegaan als een van de grote vernieuwers van de 20ste-eeuwse muziek. Toch componeerde hij ook andersoortig tonaal werk. Met de Gurrelieder wilde Schönberg bewijzen ook in staat te zijn een groot orkestwerk te kunnen componeren. Een missie waar hij zeker in slaagde, zonder zijn eigen vernieuwende stijl te verloochenen. 
 
ontstaan

Schönberg begon in 1900 op 26-jarige leeftijd met het componeren van Gurrelieder. Hij had toen al een aantal pianoliederen en het strijksextet Verklärte Nacht op zijn naam staan, maar nog geen groots orkestwerk. 
 
Ruim tien jaar werkte Schönberg aan de Gurrelieder. In de tussentijd hadden andere composities van zijn hand, waarin hij de tonale traditie steeds meer losliet, tot grote schandalen geleid. Schönberg verwachtte dat de ‘traditionelere’ Gurrelieder het publiek beter zouden bevallen. Hij wilde aantonen in staat te zijn om binnen het geaccepteerde laatromantische idioom een groot orkestwerk te kunnen componeren. En dat zijn stap naar de ‘atonaliteit’ rond 1908, niet uit onvermogen was voortgekomen.  
  
De première van de Gurrelieder op 23 februari 1913 in Wenen werd inderdaad een enorm succes – een van de weinige die Schönberg mocht beleven. Nog geen maand later, bij de première van Schönbergs Kammersymphonie, ging het publiek alweer op de vuist...

omvang

Bijzonder aan Gurrelieder is de grote bezetting. In de uitvoering in de Doelen in 2011 deden in totaal 356 koor- en orkestmusici mee. Het werk is daarmee een ultiem hoogtepunt in de ontwikkeling van het laatromantische orkest. Dankzij de omvang van het orkest en koor is de compositie heel rijk in zijn klank. Het volume is soms overweldigend en de totaalklank van zo'n enorme batterij musici heeft iets magisch.  

toch vernieuwend  

Schönberg bouwt met Gurrelieder voort op klassieke tradities. Hij gebruikt onder andere Wagners ‘Leitmotiv’- techniek, waarin herkenbare muzikale passages terugkeren die symbool staan voor bepaalde personages en gebeurtenissen. 
 
Toch blikt Schönberg niet alleen terug met Gurrelieder. Integendeel, veel van het muzikale idioom waar hij later beroemd mee wordt, is al terug te horen. Zo maakt hij bijvoorbeeld voor het eerst gebruik van een spreekstem in het deel ‘Melodram’. Een techniek die hij slechts een jaar na het voltooien van Gurrelieder veelvuldig inzet in zijn Pierrot lunaire, een compositie die de muziekwereld op zijn kop zette.  
 
De tekst van Gurrelieder is gebaseerd op een gedichtencyclus van Jens Peter Jacobsen (1847-1885). Aan het typisch ‘romantische’ verhaal, waarin het meisje Tove geliefd door koning Waldemar moet sterven, voegt Schönberg een ironisch naspel toe. Dit deel (Klaus-Narr) wordt gezien als een moderne relativering van het verder romantische verhaal.

Uitzending 14 februari

Als groot voorvechter van de muziek van Schönberg was de uitvoering van Gurrelieder op 23 maart 2011 in de Doelen voor Reinbert de Leeuw een droom die werkelijkheid werd. De voorbereiding en het uiteindelijke concert werden gefilmd door Carine Bijlsma. Op 14 februari 2021, precies een jaar na het overlijden van Reinbert de Leeuw en 100 jaar na de Nederlandse première van Gurrelieder, zenden wij gratis de documentaire Extase met het integrale concert van de Gurrelieder online uit. 
 

Reserveer Extase x Gurrelieder

playlist

Nieuwsgierig geworden naar de muziek van Schönberg? Check dan onderstaande playlist met onder andere de composities genoemd in dit artikel. 

cookies

By continuing to browse our site, you are accepting our cookie policy. This allows us to offer you personalized promotions and content tailored to your interests, we can also connect to social networks, analyzing and executing traffic, statistics and site performance. more information…

cookie settings